Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, Dünya Bankası desteğiyle TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından yürütülen SAYEM 1833 – Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında, demir-çelik sektöründe teknolojik dönüşümü hedefleyen bir program desteklenmeye hak kazandı. Bu stratejik program, sektörde yaygın olarak kullanılan DC tahrik sistemlerini, yüksek verimlilik, düşük bakım maliyeti ve sürdürülebilirlik avantajları sunan yerli AC tahrik sistemleri ile değiştirmeyi amaçlıyor.
WAT Motor yürütücülüğünde hayata geçirilen Ürünleştirme Programı, üç ana ürün geliştirme projesini kapsıyor. Bu projeler kapsamında WAT Motor, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Analiz Motor iş birliğiyle AC dönüşüm için verimlilik odaklı motor ailesi geliştirilecek. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sönmez Trafo ve Genkor, yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu oluşturacak. PGR ile Toprakkale Sac ise ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarımı üzerinde çalışacak.
Üniversite ve sanayiyi bir araya getiren 8 paydaşlı AR-GE ve ürünleştirme çalışmasıyla, haddehane uygulamalarına yönelik yüksek güçlü ve rekabetçi ürünler geliştirilecek. Bu program, elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanında yerli yetkinliği artırmayı ve ihracat potansiyeli yüksek, sürdürülebilir çözümlerin ürünleştirilmesini hedefliyor.
Programın temel hedeflerinden biri, yüzde 82-88 verimlilik seviyesindeki DC motor sistemlerinin yerine yüzde 96,5 ve üzeri verimliliğe sahip senkron motor tabanlı tahrik sistemleri geliştirmek. Bu dönüşüm, enerji tüketimini ve karbon emisyonlarını önemli ölçüde azaltacak, bakım ihtiyacını düşürerek işletme sürekliliğini artıracak.
Geliştirilecek sistemler, enerji geri kazanımı, gelişmiş kontrol algoritmaları ve kestirimci bakım gibi özelliklerle modern haddehane uygulamalarının ihtiyaçlarına göre tasarlanacak. Ayrıca, haddehanelerin yüksek tork gereksinimlerini karşılayacak ağır hizmet tipi redüktör sistemleri de yerli olarak geliştirilecek. Bu sayede motor, sürücü ve mekanik güç aktarım sistemlerini içeren bütüncül bir yerli teknoloji platformu oluşturulacak.
Sanayi ve üniversitelerin iş birliğiyle Türkiye’nin elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanındaki mühendislik kapasitesi geliştirilecek. Program sonunda ortaya çıkacak yerli teknolojiler, hem Türkiye’deki sanayi tesislerinde kullanılacak hem de Avrupa başta olmak üzere küresel pazarlarda ihracat potansiyeli taşıyan rekabetçi ürünlere dönüşecek. Bu yeni nesil tahrik sistemleri, enerji verimliliğini artıran, karbon emisyonlarını azaltan ve sürdürülebilir üretimi destekleyen teknolojiler sunarak Türkiye’nin sanayide yeşil dönüşüm ve yüksek katma değerli üretim hedeflerine katkı sağlayacak.
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) uygulaması, demir-çelik üretiminde karbon yoğunluğunun azaltılmasını küresel ticaret açısından kritik hale getirdi. Türkiye’nin Avrupa Birliği ile olan ticaret ilişkileri ve demir-çelik ihracatı göz önüne alındığında, üretim süreçlerindeki teknolojilerin karbon ayak izi stratejik bir rekabet unsuru olarak öne çıkıyor. Enerji verimliliği yüksek, düşük karbon yoğunluğuna sahip üretim teknolojilerine geçiş yapamayan tesisler, ihracat pazarlarında maliyet baskısıyla karşılaşabilecek.
Bu çerçevede, sanayi üretiminde kullanılan elektrikli tahrik sistemlerinin modern ve yüksek verimli teknolojilerle dönüştürülmesi, sadece enerji maliyetlerini düşürmekle kalmayacak, aynı zamanda sürdürülebilir üretim, karbon emisyonlarının azaltılması ve ihracat rekabetçiliğinin korunması açısından stratejik bir gereklilik haline geldi. Enerji verimli elektrikli tahrik sistemleri, sanayide karbon emisyonlarının azaltılmasında önemli bir kaldıraç görevi görüyor.
Demir-çelik sektörü, Türkiye’nin en enerji yoğun sanayi alanlarından biri olup, toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 7’sini, sanayi sektöründeki enerji kullanımının ise yaklaşık yüzde 22’sini oluşturuyor. Bu nedenle, üretim süreçlerinde kullanılan teknolojilerin daha verimli hale getirilmesi, hem enerji maliyetlerinin azaltılması hem de karbon emisyonlarının düşürülmesi açısından büyük önem taşıyor.
Demir-çelik üretiminin kritik aşamalarından olan haddeleme proseslerinde yüksek güçlü elektrikli tahrik sistemleri kullanılıyor. Türkiye’deki birçok haddehanede bu sistemler halen eski nesil DC motor tabanlı teknolojilerle çalışıyor. Bu motorlar geçmişte tercih edilmiş olsa da yüksek bakım ihtiyacı, görece düşük enerji verimliliği ve işletme maliyetleri nedeniyle günümüz sanayisinin sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu değil.
Son yıllarda elektrik makineleri ve güç elektroniği teknolojilerindeki gelişmeler, yüksek verimli AC senkron motor tabanlı tahrik sistemlerini demir-çelik sektöründe güçlü bir alternatif haline getirdi. Özellikle rotoru sargılı senkron motor (WRSM) teknolojisi, daha yüksek enerji verimliliği, düşük bakım ihtiyacı ve gelişmiş kontrol kabiliyeti ile modern tesislerde yaygınlaşıyor. Kurgulanan Ürünleştirme Programı, bu ihtiyaçtan hareketle, haddehaneler için yüksek güçlü, enerji verimli ve sürdürülebilir yeni nesil elektrikli tahrik sistemleri geliştirmeyi hedefliyor. Geliştirilecek çözümler, motor, sürücü, güç elektroniği, redüktör ve kontrol sistemlerini içeren entegre bir sistem yaklaşımıyla tasarlanıyor.
