Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesintinin zirveye ulaştığı dönemde küresel petrol ve doğal gaz arzının yüzde 14’ü etkilenirken, alternatif boru hatları, petrol stokları ve talepteki düşüş küresel enerji sisteminin şoku hafifletmesinde rol oynadı.
McKinsey Küresel Enstitüsü’nün raporuna göre, Hürmüz Boğazı’ndaki aksama modern dönemin en büyük enerji arz kesintisi olarak kayıtlara geçti. ABD/İsrail-İran Savaşı öncesinde, boğazdan küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si ve küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 20’si geçiyordu.
Kesintinin en yoğun yaşandığı zaman diliminde küresel petrol ve gaz arzının yüzde 14’ü sekteye uğradı. Bu oran, 1970’lerdeki petrol şoklarının etkisinden iki kat, Rusya-Ukrayna savaşının 2022’deki en yüksek etkisinden ise altı kat daha fazla olarak belirlendi. Etkilenen enerji arzının yüzde 91’ini petrol oluşturdu.
Doğal gaz tarafında ise küresel etki daha sınırlı kaldı. Süreçte, gaz arzının yalnızca yüzde 3’ü doğrudan etkilendi. Küresel LNG ticaretinin beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçmesine rağmen, LNG küresel gaz arzının yüzde 15’inden daha azını temsil ediyor.
Hürmüz Boğazı’ndan 2025’in son çeyreğinde günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol akışı öngörülürken, kriz döneminde bu akışın günlük yaklaşık 3,3 milyon varillik bölümü devam etti. Kriz öncesinde Çin ve diğer ülkelerin petrol stoklarını artırması, talebin durmasıyla birlikte yerine konulması gereken petrol arz-talep açığının günlük yaklaşık 15,5 milyon varil olarak hesaplanmasına neden oldu.
Bu açığın yaklaşık yüzde 35’i alternatif boru hatları üzerinden yeniden yönlendirme ve Hürmüz dışındaki üretim artışıyla karşılandı. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin Fucayra’ya uzanan hattının daha yoğun kullanılmasıyla günlük yaklaşık 4,7 milyon varillik ilave petrol akışı piyasaya sunuldu. Brezilya, Kazakistan, ABD ve Venezuela gibi ülkelerden gelen ilave üretim ise günlük yaklaşık 500 bin varil katkı sağladı.
Petrol stoklarının kullanılması, petrol açığının yüzde 20’sini karşıladı. Bu süreçte küresel stoklardan günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol kullanıldı. Kalan yüzde 45’lik açık ise günlük 6,8 milyon varillik petrol tüketimi düşüşüyle dengelendi.
Devreye alınan mekanizmalar enerji sisteminin şoka karşı dayanıklılığını artırsa da bu araçların sınırları belirginleşiyor. Ağustos sonu itibarıyla küresel çapta stoklardan yaklaşık 500 milyon varil kullanıldı; bu, küresel ekonominin beş günlük petrol ihtiyacına denk geliyor.
Körfez’deki rafinerilerde, boğazdaki aksamaların yanı sıra doğrudan hasar görmeleri nedeniyle üretimin dörtte birinden fazlası düştü. Temmuz ortasında Rusya’daki rafineri kapasitesinin günlük yaklaşık 2 milyon varili devre dışı kaldı. Bu kayıplar, küresel çapta fiyatların artmasına neden oluyor.
Hürmüz’e alternatif güzergahlardan biri olan Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nın eylül ayındaki geçici kapatılması, alternatif güzergahların bölgesel gelişmelere karşı kırılganlığını ortaya koydu.
Rapora göre, 2030’a kadar hayata geçirilmesi planlanan önlemlerle, olası yeni bir Hürmüz şokunda kriz öncesi petrol akışlarının yüzde 35 ila 70’i telafi edilebilir. Bu, günlük yaklaşık 7 ila 15,5 milyon varillik petrol akışına denk geliyor.
Hürmüz’ü es geçen boru hatlarındaki kapasite, planlanan yatırımlarla 2030’da yaklaşık 6,5 milyon varile ulaşacak. Kriz sonrası gündeme gelen ilave projelerle bu potansiyel, günlük 13 milyon varile kadar çıkabilir. Irak-Türkiye boru hattı, Doğu-Batı hattının kapasite artışı ve BAE’deki yeni hatlar gündemdeki projeler arasında yer alıyor.
Enerji güvenliğinin bağımlılıkları yönetmeye dayandığına işaret eden rapor, gelecekteki şoklara karşı alternatif arz kaynakları, yeni ticaret güzergahları, stratejik stoklar, elektrifikasyon, temiz enerji ve talep yönetimi gibi araçların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
