Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Birinci Dünya Savaşı sonrası bağımsız para politikaları ve ekonomik bağımsızlığı güçlendirme hedefiyle çıktığı yolda 95. yıl dönümünü kutluyor. 1923 İzmir İktisat Kongresi’nde temelleri atılan milli bir banka kurma fikri, 1927’de Maliye Bakanı Abdülhalik Renda’nın sunduğu kanun taslağı ile somutlaştı. Kurulum sürecinde Hollanda Merkez Bankası Başkanı Dr. Gerard Vissering ve İtalyan uzman Kont Volpi’den görüş alındı. Lozan Üniversitesi’nden Prof. Leon Morf’un katkılarıyla hazırlanan yasa tasarısı, 11 Haziran 1930’da TBMM’de kabul edilerek 30 Haziran 1930’da Resmi Gazete’de yayımlandı. Farklı kurumların işlevlerinin tek elde toplanmasının ardından 3 Ekim 1931’de faaliyete başlayan TCMB, 95 yıllık köklü geçmişiyle ülkenin ekonomik gelişiminde kilit rol oynamıştır.
İkinci Dünya Savaşı’nın etkilerinin hissedildiği 1940’larda kamu finansman açığını kapatma görevini üstlenen TCMB, 1950’lerde hızlı kalkınmanın finansmanına katkı sağladı. 1955’te banknot matbaasının kurulması ve 1958’den itibaren banknotların yurt içinde basılması önemli bir gelişmeydi. 1960’larda planlı ekonomiye geçişle birlikte genişlemeci para politikaları izlenirken, kambiyo kontrolü uygulamalarının büyük kısmı TCMB’ye devredildi. 14 Ocak 1970’te kabul edilen 1211 sayılı kanun ile TCMB’nin yasal statüsü, organizasyon yapısı ve yetkileri yeniden düzenlendi. Anonim şirket statüsü korunurken, sermayesi yükseltildi ve Guvernörlük makamı ile Yönetim Komitesi gibi yeni karar alma organları oluşturuldu.
1980’lerdeki yapısal dönüşümle birlikte finansal serbestleşme sürecine girildi. Para ve kur politikaları piyasa ekonomisiyle uyumlu hale getirildi, sabit kur rejimi ortadan kaldırıldı ve TCMB altın-döviz rezervlerini yönetme yetkisi kazandı. 1987’de açık piyasa işlemleri ve 1989’da Türk lirasının konvertibl ilan edilmesiyle döviz kuru rejiminde esneklik sağlandı. 21 Nisan 1994’te Hazine’nin TCMB kaynaklarını kullanımı sınırlandırıldı ve 1997’de alınan kararla 1998’den itibaren Hazine’nin TCMB’den kısa vadeli avans kullanamayacağı hükme bağlandı.
2001 krizi sonrası yapılan kanun değişiklikleriyle TCMB’nin temel amacı fiyat istikrarını sağlamak olarak açıkça tanımlandı ve banka araç bağımsızlığına kavuştu. Finansal istikrar, Bankanın destekleyici amacı haline gelirken, kamusal finansman ihtiyacı için bir kaynak olması engellendi. Para Politikası Kurulu (PPK) bu dönemde oluşturuldu. 2002’de enflasyon hedeflemesi rejimine geçildi ve 2005’te Türk lirasından 6 sıfır atılarak Yeni Türk Lirası tedavüle çıkarıldı. Banka, nitelikli insan kaynağı, köklü kurum kültürü ve güçlü teknik kapasitesiyle fiyat istikrarını sağlama çalışmalarına devam etmektedir.
